Udo Lattek en zijn ongeëvenaarde palmares in het Europese voetbal

We hebben al de carrières van verschillende van de beste trainers uit de voetbalgeschiedenis besproken, en we konden Udo Lattek niet overslaan, een van de meest succesvolle trainers in het voetbal en de meest succesvolle in de geschiedenis van de Duitse Bundesliga. Aan zijn grote successen (en dat waren er veel) moeten we nog een bijzonder record toevoegen, een record dat pas vele decennia later door José Mourinho werd geëvenaard: het winnen van alle drie de UEFA-competities met drie verschillende clubs. Dit is een voorbeeld van hoe de Duitse trainer bijna overal waar hij kwam wist te triomferen.

Bayer Leverkusen-supporters tijdens een wedstrijd

Bayer Leverkusen was een van de clubs waarvoor Lattek als speler uitkwam

Het begin

Udo Lattek werd geboren op 16 januari 1935 in de stad Bosemb, die tegenwoordig op Pools grondgebied ligt maar destijds deel uitmaakte van Duitsland. Terwijl hij studeerde om leraar te worden, bouwde hij ook aan zijn carrière als voetballer, waarin hij als aanvaller speelde. Hij werd relatief bekend om zijn uitstekende kopspel, waarmee hij een aanzienlijk aantal doelpunten maakte bij clubs als Osnabrück en Bayer Leverkusen. Hij beëindigde zijn spelersloopbaan relatief jong (op 30-jarige leeftijd) en begon onmiddellijk aan zijn carrière bij de Duitse voetbalbond.

Daar startte hij als trainer van de nationale jeugdteams en als assistent van Helmut Schön bij het nationale elftal. In die rol maakte hij deel uit van de technische staf die de finale van het WK 1966 in Engeland bereikte, waarin werd verloren van het gastland. Bij Die Mannschaft werkte hij samen met jonge spelers als Franz Beckenbauer, Sepp Maier en Gerd Müller. In het seizoen 1969-70 werd Bayern München getraind door Branko Zebec, die de club het seizoen ervoor al naar de dubbel had geleid, maar kampte met tegenvallende resultaten en een moeilijke sfeer in de kleedkamer. Dit leidde ertoe dat het Bayern-bestuur hem in maart 1970 ontsloeg en Lattek aanstelde.

De gouden periode van Bayern en Gladbach

Zijn relatie met Maier, Müller en vooral Beckenbauer, die hem bij het Bayern-bestuur aanbeval als trainer van het eerste elftal, was een van de belangrijkste redenen waarom de club besloot hem aan te stellen. Het idee was om de moeilijke sfeer in de kleedkamer om te vormen tot een harmonieuzere omgeving en dit om te zetten in succes. Het begin van zijn periode als Bayern-trainer werd met argusogen bekeken door zowel media als supporters, omdat hij een zeer belangrijke functie overnam zonder enige ervaring als hoofdtrainer.

In die eerste halve seizoen won Bayern de DFB-Pokal, waarna de club de volgende drie Bundesliga-titels zou veroveren. Het grootste succes kwam echter in 1974, toen Bayern zijn eerste Europacupfinale bereikte, tegen een andere debutant op dat niveau, Atlético Madrid. De wedstrijd werd gespeeld in het Heizelstadion in Brussel en eindigde na 90 minuten in 0-0. In de verlenging scoorde Luis Aragonés in de 114e minuut voor de Spaanse ploeg en net toen het erop leek dat Atlético kampioen zou worden, maakte Bayern in de 120e minuut gelijk via Schwarzenbeck.

Dit dwong een replay af, twee dagen later op dezelfde locatie. Ditmaal was de wedstrijd minder evenwichtig, want Bayern won met 4-0 dankzij twee doelpunten van Uli Hoeness en twee van Gerd Müller. Dit was de eerste van drie opeenvolgende Europacupzeges voor de club, al was het de enige waarin Lattek als trainer aan het roer stond. Udo was een eigenzinnige man die niet wilde dat het bestuur zich met teamzaken bemoeide, wat leidde tot conflicten met enkele bestuursleden en uiteindelijk tot zijn ontslag, ondanks de uitstekende vorm en prestaties van het team.

Het daaropvolgende seizoen tekende hij bij Borussia Mönchengladbach, destijds een Duitse grootmacht. De club had net de Bundesliga gewonnen en zou dat met Lattek op de bank in zijn eerste seizoen opnieuw doen. Sterker nog, zijn eerste twee seizoenen in zijn nieuwe functie leverden twee Bundesliga-titels op. Zijn misschien wel grootste succes met Gladbach was echter de UEFA Cup-zege in het seizoen 1978-79, waarin zij Crvena Zvezda (Rode Ster Belgrado) versloegen in de finale na een replay. Zijn periode bij Gladbach duurde vier seizoenen en omvatte ook een Europacupfinale in 1977, waarin zij met 3-1 verloren van het Liverpool van Bob Paisley en Kevin Keegan.

In 1979 verliet hij Borussia Mönchengladbach en tekende hij bij Borussia Dortmund, waar hij twee seizoenen bleef en respectievelijk zesde en zevende werd in de Bundesliga. Lattek, die eerder spelers als Hoeness, Maier, Müller en Beckenbauer bij Bayern had getraind en Stielike, Heynckes, Simonsen en Wimmer bij Gladbach, gaf aan dat Dortmund op dat moment niet over voldoende getalenteerde spelers beschikte om naar grotere hoogten te kunnen streven. In die periode overleed zijn 15-jarige zoon aan leukemie, wat hem diep raakte en hem ertoe bracht om naar andere mogelijkheden in het buitenland te kijken.

In Spanje was Lattek twee seizoenen hoofdtrainer van FC Barcelona

Het Spaanse avontuur

Zo werd hij in 1981 de tweede Duitser die FC Barcelona trainde, nadat Hennes Weisweiler (die Lattek bij Gladbach had opgevolgd) dit zes seizoenen eerder had gedaan. Zijn periode in Catalonië verliep niet zonder problemen, aangezien zijn sterke karakter botste met dat van het bestuur, dat volgens Lattek zelf beslissingen over het team wilde nemen alsof zij de trainers waren, en met enkele sleutelspelers in de kleedkamer, zoals zijn landgenoot Bernd Schuster en Diego Maradona.

In zijn eerste seizoen bij FC Barcelona eindigde de club als tweede in de competitie, nadat het lange tijd aan kop had gestaan, maar na een reeks van vier nederlagen aan het einde van het seizoen terugviel. Datzelfde jaar won Barcelona echter de Europacup II door Standard Luik in de finale te verslaan. Hierdoor werd Lattek de eerste trainer die alle drie de UEFA-competities wist te winnen (later ook Giovanni Trapattoni en José Mourinho) en kon hij zijn functie behouden, die na het competitieslot ter discussie stond.

In zijn tweede seizoen trok de Catalaanse club Maradona aan, met wie Lattek geen goede relatie had. Op een keer gaf Lattek de buschauffeur van de club opdracht om te vertrekken, ook al was Maradona nog niet gearriveerd.

"Ik kon niet langer op hem wachten; hij was altijd te laat, mijn autoriteit stond op het spel en de andere spelers applaudisseerden, maar de volgende dag sprak Maradona met de president en waren mijn dagen geteld."

Hij had ook problemen met Schuster (Lattek noemde hem een dronkaard), en dit alles leidde ertoe dat hij zijn tweede seizoen bij Barcelona niet afmaakte.

Terug naar Duitsland

Uli Hoeness werd in 1979 gedwongen zijn spelerscarrière te beëindigen en werd direct benoemd tot algemeen manager van Bayern München. Dankzij zijn goede relatie met Lattek stelde hij voor dat de trainer in 1983 zou terugkeren naar de Beierse club. Er wordt vaak gezegd dat tweede periodes niet altijd succesvol zijn, maar dit was een uitzondering: Lattek won in zijn vier seizoenen bij Bayern drie Bundesliga-titels en twee DFB-Pokals, met spelers als Lothar Matthäus en Rummenigge in het team. Vervolgens besloot hij zich in 1987 tijdelijk terug te trekken uit het trainersvak, al keerde hij in 1991 terug in het voetbal als sportief directeur van 1. FC Köln. Opmerkelijk genoeg werd hij gevraagd om één wedstrijd tegen Bayern te coachen, die in een gelijkspel eindigde. In 1992 keerde hij nog eenmaal terug op de bank, bij Schalke, al bleef hij daar slechts een half seizoen.

Opnieuw besloot hij zijn trainersloopbaan te beëindigen en richtte hij zich op werk als sportcommentator en krantencolumnist. Toch lonkte het trainersvak nog één keer, ditmaal bij een oude bekende, Borussia Dortmund, waar hij in 2000 definitief een punt zette achter zijn carrière. Dortmund stond toen op één punt van degradatie met nog vijf Bundesliga-wedstrijden te gaan, en Lattek kreeg de opdracht om de club te redden. De trainer accepteerde en wat bekendstaat als een zeer goed contract leverde hem in die laatste vijf wedstrijden twee overwinningen en twee gelijke spelen op (de enige nederlaag was tegen Bayern), waarmee hij zijn missie om degradatie te voorkomen volbracht.

De laatste jaren en zijn overlijden

Na het definitief beëindigen van zijn trainerscarrière leidde Udo Lattek een meer teruggetrokken leven, maar zijn ervaring en uitgesproken meningen maakten hem nog lang na zijn afscheid van de zijlijn tot een gerespecteerde stem binnen het Duitse voetbal.

In zijn laatste jaren leed Lattek aan de ziekte van Parkinson en aan dementie, wat zijn gezondheid geleidelijk aantastte tot hij op 31 januari 2015 overleed, 80 jaar oud. Met zijn overlijden verloor de voetbalwereld een van haar meest succesvolle en invloedrijke trainers, wiens prestaties en nalatenschap nog altijd als uniek gelden in de Europese voetbalgeschiedenis.